YDS ve YÖKDİL’de bir okuma parçasında zorlandığınızda sorun çoğu zaman tek tek bilinmeyen kelimeler değildir. Asıl sorun, metnin nereye gittiğini takip edememektir. Metnin ilk bölümünde aklınızda bir fikir oluşur; ilerleyen cümlelerle birlikte yön değişir; soruya gelince de dört şıkkın hepsi “olabilir” gibi görünür.
Bu da bizi yorucu ama verimsiz bir alışkanlığa iter: Metni baştan sona Türkçeye çevirmek. Oysa sınavda ihtiyacınız olan şey kusursuz çeviri değil; yazarın ana iddiasını, bu iddianın nasıl desteklendiğini ve hangi noktada sınırlandığını yakalamaktır. Aşağıdaki üç turlu yapı haritası, özellikle akademik üsluplu parçaları daha az panikle ve daha çok kanıtla çözmek için tasarlandı.
Önce hedefi doğru koyun: metni değil, metnin iskeletini okuyun
Akademik bir metin çoğu zaman şu işlevlerden birkaçını taşır: bir iddiayı tanıtmak, önceki görüşü anmak, karşıtlık kurmak, örnek veya veri vermek, sonuç çıkarmak ya da sınırlılık bildirmek. Bu işlevleri gördüğünüzde her kelimeyi bilmeseniz bile metnin mantıksal haritası oluşur.
Örneğin “however”, “yet”, “despite” gibi işaretler metinde bir dönüş beklendiğini söyler. “therefore”, “thus”, “as a result” bir çıkarımın geldiğini; “for example”, “such as”, “in particular” ise ana düşünceyi taşıyan değil, onu somutlaştıran bir bölümün başladığını gösterir. YÖKDİL Sağlık’ta da “evidence suggests”, “is associated with”, “was observed” gibi yapılar iddia ile bulguyu ayırmanıza yardım eder.
Buradaki amaç bağlaç listesi ezberlemek değildir. Amaç, her bağlacın metinde yaptığı işi fark etmektir. Bir karşıtlık bağlacından sonra gelen cümle, çoğu kez yazarın asıl vurgusunu taşır. Bir örnekten önceki cümle ise genellikle o örneklerin cevap verdiği genel önermedir.
Birinci tur: 45 saniyede yönü bulun
Metni ilk kez okurken kaleminizle yalnızca üç noktayı işaretleyin:
- Metnin ilk bölümünde tanıtılan konu veya sorun.
- Metindeki en belirgin dönüş ifadesi.
- Metnin son bölümündeki sonuç, öneri ya da temkin cümlesi.
Bu turda bilinmeyen kelimede durmayın. Kelime, yazarın tutumunu veya cümlenin olumlu-olumsuz yönünü tamamen değiştiriyorsa yanına küçük bir soru işareti koyun; ama sözlük arama refleksini sonraya bırakın. Çünkü ilk turda ihtiyacınız olan yanıt şudur: “Bu metin neyi tartışıyor ve yazar sonunda nereye varıyor?”
Kendinize tek cümlelik bir taslak not yazın. Örneğin: “Metin, X uygulamasının yararını kabul ediyor; fakat Y koşulu sağlanmadığında sonucun sınırlı kaldığını savunuyor.” Bu not, ana fikir sorusunu hemen çözmek için değil, seçenekleri elemek için bir pusuladır.
İkinci tur: metin bölümlerinin görevlerini etiketleyin
Metni anlam akışına göre iki veya üç bölüme ayırın ve her bölümün yanına iki ya da üç kelimelik bir görev etiketi koyun. Kullanabileceğiniz etiketler şunlar olabilir: sorunu tanıtıyor, yaygın görüş, karşı görüş, neden açıklıyor, kanıt veriyor, örnekliyor, sonuç çıkarıyor, sınır koyuyor.
Bu kadar kısa notlar neden işe yarar? Çünkü sınavın pek çok sorusu aslında metindeki cümlenin değil, görevin yerini sorar. “Yazar neden bu örneği veriyor?” sorusunda örneğin detayını ezberlemek zorunda değilsiniz; örneğin bir önceki iddiayı desteklediğini haritanızdan görürsünüz. “Parçadan çıkarılabilir ki…” sorusunda da sonucun hangi kanıta dayandığını etiketler üzerinden kontrol edersiniz.
Bu aşamada özellikle üç tuzağa dikkat edin. İlk olarak, metnin ilk cümlesini otomatik olarak ana fikir sanmayın; yazar ilk cümlede yaygın bir görüşü tanıtıp ikinci cümlede onu sınırlayabilir. İkinci olarak, çok teknik bir örneği ana fikirle karıştırmayın. Üçüncü olarak, “may”, “might”, “tends to”, “not necessarily” gibi temkin ifadelerini küçümsemeyin. Bunlar güçlü görünen bir şıkkı yanlış yapan sınırlar olabilir.
Üçüncü tur: soruyu haritaya bağlayın
Soruyu okur okumaz yeniden bütün metne dalmayın. Önce soru türünü belirleyin, sonra haritanızdaki doğru bölgeye gidin.
Ana fikir sorusunda, metnin ilk ve son bölümünü; ayrıca belirgin karşıtlığı tekrar kontrol edin. Doğru seçenek hem metnin konusunu hem yazarın tutumunu taşımalıdır. Sadece konuya değinen ama yazarın vardığı sonucu içermeyen seçenekler genellikle eksiktir.
Detay sorusunda, sorudaki anahtar kelimeyi metinde bulun; çevresindeki bir-iki cümleyi okuyun. Şıkkın doğru olması için metindeki bilgiyle aynı yönü koruması gerekir. “Some” bilgisini “all”, olasılığı kesinlik, ilişkiyi neden-sonuç yapan şıklar bu kontrolde elenir.
Çıkarım sorusunda, şıkkın metinde aynen yazmasını beklemeyin; fakat mutlaka metnin iki veya daha fazla bilgisinden zorunlu olarak çıkması gerekir. Haritanızda “kanıt veriyor” ve “sonuç çıkarıyor” diye etiketlediğiniz yerleri eşleştirin. Şık ancak bu köprü kuruluyorsa güvenilir olur.
Kelime veya referans sorusunda, cümleyi tek başına değil, metindeki göreviyle birlikte okuyun. “This finding” ifadesi genellikle hemen önceki bulguya, bazen de önceki iki cümlenin ortak sonucuna döner. Kelimenin bilinmeyen anlamını ise olumlu-olumsuz ton, karşıtlık ve örnek ilişkilerinden daraltabilirsiniz.
20 dakikalık günlük uygulama planı
Bu yöntemi sadece deneme anında kullanmak yetmez; otomatikleşmesi gerekir. Her gün 20 dakikayı şu şekilde ayırın:
- 5 dakika: Sınav düzeyinde tek bir okuma parçasını inceleyin ve birinci tur notunu çıkarın.
- 7 dakika: Metin bölümlerini etiketleyin, üç bağlaç veya akademik kalıbın işlevini yazın.
- 5 dakika: Metinle ilgili iki soru çözün; her yanlış şık için “fazla genelleme”, “yön değiştirme”, “metin dışı bilgi” ya da “ayrıntıyı büyütme” tanısı koyun.
- 3 dakika: Bir sonraki tekrar için yalnızca gerçekten gerekli beş kelimeyi seçin. Kelimeyi tek başına değil, geçtiği kısa kalıpla kaydedin.
Haftada bir gün, çözdüğünüz parçalardan birini 15 dakika sonra yeniden açın ve kendi haritanıza bakmadan ana fikri yazın. Sonra notunuzla karşılaştırın. Bu küçük geri çağırma çalışması, “okudum ama aklımda kalmadı” problemini görünür biçimde azaltır.
Deneme günü için sadeleştirilmiş kontrol listesi
Zaman baskısı altında tam harita çıkarmak istemeyebilirsiniz. O durumda sadece şu dört soruyu zihninizden geçirin: Konu ne? Yazarın yönü nerede değişti? Hangi cümle sonucu veriyor? Soru benden ana fikir mi, kanıt mı, çıkarım mı istiyor?
Bu dört sorunun cevabı yoksa metne yeniden bakın; varsa şıkları metne değil, bu cevaba göre test edin. Okuma parçasında hız, gözün daha hızlı gitmesiyle değil, zihnin neyi aradığını bilmesiyle gelir.
ÖSYM’nin yayımladığı temel soru kitapçıkları, yöntemi gerçek soru biçiminde denemek için uygun referanstır. Ancak telif kuralları gereği soruları çoğaltmak yerine, ilgili resmî sayfalardan erişerek kendi çalışma defterinizde yukarıdaki üç turla analiz edin. Her parçada aynı sistemi uygularsanız, zamanla kelime eksikleriniz daha görünür, yanlışlarınız daha teşhis edilebilir ve okuma soruları daha yönetilebilir hâle gelir.
Resmî kaynaklar
Yöntemi hemen uygulayın
Bu üç turlu yöntemi kendi çalışma düzeninize taşımak için ücretsiz ÖmerHoca özgün reading denemesini açabilir ve diğer içerikler için ücretsiz kaynak kütüphanesine göz atabilirsiniz. Okuma stratejinizi seviyenize göre birlikte geliştirmek isterseniz YDS birebir ders ve YÖKDİL birebir ders sayfalarını inceleyebilirsiniz.